Armenia (statek szpitalny)

Wstęp

Statek szpitalny Armenia, znany jako теплоход «Армения», to jeden z najbardziej tragicznych symboli II wojny światowej. Zbudowany w 1928 roku, służył jako pasażerski transportowiec na Morzu Czarnym, a w czasie wojny został przekształcony w statek szpitalny. Jego zatopienie przez Luftwaffe podczas ewakuacji rannych i cywilów z oblężonego Sewastopola stało się jedną z największych katastrof morskich w historii, z liczbą ofiar szacowaną na 5 do 7 tysięcy ludzi. W artykule przyjrzymy się historii Armenii, jej służbie w czasie wojny oraz okolicznościom zatopienia.

Historia budowy i służby

Armenia została zbudowana w leningradzkiej Stoczni Bałtyckiej jako jeden z czterech statków linii Adżaria. Były to pierwsze jednostki pływające pod flagą Związku Radzieckiego. Statek był w stanie przewieźć do 1000 ton towaru oraz około 550 pasażerów, co czyniło go kluczowym elementem transportu między portami czarnomorskimi, takimi jak Odessa, Mariupol czy Sewastopol. W latach 30. XX wieku Armenia, obok siostrzanych jednostek takich jak Abchazja czy Ukraina, regularnie przewoziła pasażerów oraz pocztę.

W 1935 roku Armenia zyskała dodatkową popularność, gdy na jej pokładzie kręcono film „Skarb z zatopionego okrętu”. Produkcja ta przyczyniła się do zwiększenia rozpoznawalności statku i jego roli w kulturze radzieckiej. W obliczu nadchodzącej wojny, Armenia została jednak przekształcona z jednostki cywilnej w statek wojskowy.

Przemiana w statek szpitalny

Po rozpoczęciu operacji Barbarossa 22 czerwca 1941 roku Armenia została przejęta przez marynarkę wojenną ZSRR i przekształcona w statek szpitalny. Pod dowództwem kapitana-lieutenanta Władimira Jakowlewicza Plauszewskiego, statek zaczął pełnić ważną rolę w ewakuacji rannych żołnierzy oraz cywilów z terenów objętych działaniami wojennymi.

W ciągu swojego istnienia jako statek szpitalny, Armenia uczestniczyła w wielu konwojach ewakuacyjnych, przewożąc setki tysięcy ludzi do bezpieczniejszych portów nad Morzem Czarnym. Ewakuacja Odessy była jednym z kluczowych momentów jej służby, podczas której statek wywoził ranne osoby i personel medyczny, często pod ostrzałem nieprzyjaciela.

Ewakuacja Sewastopola

W drugiej połowie października 1941 roku sytuacja w Sewastopolu stała się dramatyczna. Niemiecka 11. Armia Mansteina odcięła Krym od reszty sił radzieckich, a jedynym sposobem na ewakuację i zaopatrywanie oblężonego miasta stał się transport morski. Wobec kryzysu obrońców miasta, Armenia została skierowana do Sewastopola w celu ewakuacji rannych oraz cywilów.

Nocą z 6 na 7 listopada 1941 roku Armenia podjęła na pokład tysiące pasażerów. Wśród nich znajdował się personel medyczny, urzędnicy oraz ich rodziny. Statek opuścił port pod osłoną ciemności o godzinie 20:10, jednak już na początku rejsu napotkał liczne trudności związane z przeładowaniem i brakiem odpowiedniej eskorty.

Zatopienie Armenii

Rankiem 7 listopada 1941 roku, około godziny 11:25, Armenia została zaatakowana przez niemieckiego bombowca He 111. Statek znajdował się około 25 mil morskich od Jałty, kiedy to niemieckie lotnictwo zrzuciło torpedy na jednostkę. Jedno z bezpośrednich trafień spowodowało natychmiastowe przełamanie statku na pół i jego szybkie zatonięcie — cała tragedia wydarzyła się w ciągu zaledwie czterech minut.

Zaledwie osiem osób uratowało się z tej katastrofy. Szacuje się, że liczba ofiar wyniosła od pięciu do siedmiu tysięcy ludzi, co czyni to zdarzenie jedną z największych katastrof morskich w historii Rosji i ZSRR. W kategorii ofiar ludzkich utraconych na pojedynczej jednostce zatonięcie Armenii zajmuje trzecie miejsce po niemieckich transportowcach Gustloffie i Goi.

Status statku szpitalnego a zasady ochrony

Mimo że Armenia była malowana jako statek szpitalny — posiadając duże czerwone krzyże na dachu i burtach — miała również uzbrojenie przeciwlotnicze i płynęła pod eskortą wojskową. To sprawiło, że nie mogła cieszyć się pełną ochroną traktatową zgodnie z Konwencją haską oraz pierwszą Konwencją genewską. Już wcześniej, wojska niemieckie atakowały nieuzbrojone radzieckie statki szpitalne, co stanowiło naruszenie międzynarodowego prawa humanitarnego.

Zakończenie

Zatopienie Armenii pozostaje jednym z najtragiczniejszych epizodów II wojny światowej. Historia tego statku szpitalnego ukazuje nie tylko wielkość tragedii ludzkich losów podczas konfliktu, ale także wyzwania związane z przestrzeganiem zasad ochrony jednostek medycznych na morzu. Kapitan Plauszewski po śmierci został odznaczony Orderem Czerwonego Sztandaru za swoje działania w obliczu wojennej katastrofy. Armenia jest symbolem nie tylko strat ludzkich podczas II wojny światowej, ale także świadectwem heroizmu ludzi ratujących życie innych w trudnych czasach.

Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).